Hansje Pansje, een muzikaal avontuur voor de kleintjes!
2025-11-13
Samen met mijn dochters Caroline en Saskia heb ik iets bijzonders gemaakt: een push-buttonboekje vol Nederlandse kinderliedjes, speciaal voor peuters en kleuters. Het was een echt familieproject:
- Ik maakte de illustraties — kleurrijk en speels, afgestemd op de belevingswereld van jonge kinderen.
- Saskia zong de liedjes in met haar heldere stem, zodat elk knopje een muzikaal moment wordt.
- Caroline bracht alles samen: van het selecteren van de liedjes tot het regelen van de drukker en het uitpluizen van subsidies.
We zijn ontzettend trots op het resultaat! En nu willen we dit boekje graag uitbrengen, zodat ook andere kinderen ervan kunnen genieten. Via Voordekunst krijgen we hulp om het benodigde bedrag bij elkaar te krijgen via matchfunding. Dat betekent dat we voor een deel afhankelijk zijn van crowdfunding.
Bekijk ons project via deze link:
Wil je ons helpen dit project werkelijkheid te maken? Bekijk onze campagne en deel het met anderen die van muziek en kinderen houden!
Domeinen en Rijken
2019-05-15
In de vorige eeuw werd de levende wereld ingedeeld in drie domeinen: de bacteriën, de archaea en de eukaryoten. De eukaryoten hebben een celkern, mitochondriën en kunnen meercellig zijn.
De eukaryoten werden ingedeeld in vier rijken: de dieren, de planten, de schimmels en de protisten. Nu we via het DNA het spoor terug kunnen volgen, blijkt dat de stamboom veel ingewikkelder is.
Protisten vormen geen groep en komen op allerlei verschillende plaatsen in de stamboom terecht. Dieren blijken nauwer verwant te zijn aan schimmels en amoeben dan aan planten.
De stamboom van Archaea en Bacteriën is moeilijk te reconstrueren omdat stukjes DNA lukraak kunnen overspringen tussen cellen.
Eukaryoten zijn ontstaan uit een symbiose van een archaea‑cel en een bacterie, waarbij het mitochondrium werd gevormd uit een bacterie.
Men denkt dat de eerste cellen ontstonden in poriën van vulkanisch gesteente op de zeebodem, aanvankelijk zonder membraan. LUCA had geen celmembraan.
Nick Lane werkt dit uit in zijn boek “The Vital Question”.
Kleuren
2018-10-09
‘Gemma kan goed tekenen, maar ze zal nooit een beroemde kunstenaar worden, want ze kan niet mooi kleuren’, zei zuster Redempta van de 5de klas. En ze had gelijk.
Vlakjes invullen met kleurpotloodjes vond ik niks aan. Soms kreeg ik een kleurboekje met voorbeelden die mooi egaal waren ingekleurd — iets wat met kleurpotloden niet te bereiken was.
Viltstiften mochten we op de lagere school niet gebruiken. Op de middelbare school wel. In de tekenles vulden we vlakken van een kubus met viltstift en tekenden patroontjes, want egaal kleuren lukte ook daarmee niet.
Op de middelbare school leerde ik dat je met kleurpotloden meer kunt dan vlakjes vullen. Mijn klasgenoot Terry maakte verloopjes van donker naar wit of van de ene kleur naar de andere. Dat zag er veel beter uit.
Maar die mooie egale vlakken uit kleurboekjes kon ik niet maken. Ook later, met verf, lukte dat niet. Ik dacht dat drukkers een simpele methode hadden.
Later las ik dat Dick Bruna zijn plaatjes maakte met gekleurd papier. Daarmee kun je egale vlakken maken, maar het is veel werk.
Nu zijn er digitale tekenprogramma’s waarmee je vlakjes mooi egaal kunt vullen.
Iemand belt aan
2018-04-19
Mijn dochters Caroline en Saskia hebben een lied gemaakt over mijn hondjes Masja en Mickey op de muziek van The Show Must Go On van Queen.
Ik heb er een animatie bij gemaakt. Queen heeft auteursrecht op de muziek. Ik heb via Buma‑Stemra geprobeerd toestemming te krijgen om de animatie op internet te zetten. Ik werd verwezen naar Sony ATV en Umusic.
Ik moest een vertaling in het Engels maken en een formulier invullen. Ik heb acht e‑mails geschreven. Mij werd verteld dat ik waarschijnlijk geen toestemming zou krijgen en dat het duizenden euro’s zou kosten.
Het was voor de grap gemaakt, dus daar had ik geen zin in. Ik heb het opgegeven, maar mijn dochters niet.
Zij stuurden een e‑mail met de animatie naar Brian May. Ze maakten er een Engelse ondertiteling bij. En ze kregen toestemming om het op YouTube te plaatsen. Simpel.
BNO
2018-03-06
Toen ik begon met illustreren maakte ik alles op papier, vaak zonder contract. Ik stuurde illustraties op met de post. Soms werden ze teruggestuurd, soms niet.
Via de Nederlandse Vereniging van Illustratoren, de NIC, kwam ik in 1998 terecht bij de BNO, de Beroepsorganisatie Nederlandse Ontwerpers. Zo leerde ik welke rechten ik had. De BNO hield de illustratoren op de hoogte.
Uitgeverijen gingen contracten aanbieden waarin stond dat de illustrator afstand deed van auteursrechten. BNO raadde het af om dergelijke contracten te tekenen en maakte zelf een rechtsgeldig contract: de illustratorenovereenkomst.
Voor opdrachtgevers die zelf geen contract hadden, gebruikte ik het contract van BNO.
Op een gegeven moment kreeg ik contracten aangeboden van uitgeverijen. Deze stuurde ik ter controle door naar BNO. Er was altijd wel iets mis. De mensen van BNO adviseerden mij om de contracten te laten wijzigen. Dat probeerde ik.
Soms kreeg ik een mailtje waarin stond dat bepaalde onderdelen niet van toepassing waren. Soms werd beloofd dat het contract aangepast zou worden, maar meestal kwam er geen nieuw contract. Zelden werd een contract voor mij gewijzigd.
Een paar jaar geleden nodigde de BNO illustratoren uit om hun visie te geven op de auteursrechtenkwestie. Ik besloot erheen te gaan. Veel illustratoren die geweigerd hadden om de contracten te tekenen, hadden moeite om werk te vinden.
Aan het eind van de middag kwam er een opgewekte illustrator binnenwandelen. Zij vertelde dat ze genoeg werk had. Ze tekende altijd alle contracten die ze aangeboden kreeg en daardoor stond ze bij de opdrachtgevers in een goed blaadje.
Stripverhaal
2018-02-14
Ik ben geen striptekenaar geworden. Het kwam niet op mijn weg, en het is moeilijk om regelmatig iets leuks te verzinnen. Toch heb ik een keer een strip gemaakt, over de wurgcontracten van Sanoma.
Sanoma had in 2001 de tijdschriftenuitgeverij VNU overgenomen en bood illustratoren een contract aan waarin stond dat Sanoma alle plaatjes vijf jaar lang gratis mocht hergebruiken in alle uitgaven.
Als je het contract niet tekende, kreeg je geen opdrachten meer. Er waren genoeg illustratoren die het wel wilden tekenen — bij gebrek aan betere opdrachtgevers. Zo werkt de vrije markt.
Henk Stolkers riep de illustratoren van de e‑mailgroep Illusie op om stripverhalen te maken tegen het Sanoma‑contract. Een poging om het als groepje eenlingen op te nemen tegen een groot bedrijf. Daar heb ik aan meegedaan.
Heeft het geholpen? De BNO is met Sanoma gaan onderhandelen, en ook met andere uitgeverijen die contracten aanboden die het gebruik en hergebruik van illustraties goedkoper moesten maken. Dat doen ze nog steeds.
Portret van Beatrix
2017-11-21
Ik vond het leuk om portretten te tekenen. Om opdrachten te krijgen had ik voorbeelden nodig. Tijdens mijn opleiding op de Rietveldacademie had ik portretten getekend, maar dat was meer dan tien jaar geleden.
Het leek me handig een nieuw voorbeeld te hebben van iemand die iedereen kent. Daarom heb ik een portret van Beatrix gemaakt. Zij was toen koningin.
In die tijd was er nog geen internet. Ik had alleen foto’s uit kranten en tijdschriften. Op de cover van Elsevier stond een goede foto, die heb ik gebruikt.
Later vertelde iemand mij dat je geen foto’s van anderen mag naschilderen zonder toestemming van de fotograaf, vanwege auteursrecht. Dat wist ik toen niet.
Jaren later hing dit schilderij in een expositie met zestig schilderijen van Beatrix, ter ere van haar 60ste verjaardag.
De Nachtwacht en de stijl van Bruna
2017-10-18
Lang geleden beloofde ik weleens te tekenen in de stijl van iemand anders. Ik kreeg er altijd spijt van. Om te laten zien hoe lastig dat is, probeerde ik de Nachtwacht van Rembrandt na te maken in de stijl van Dick Bruna. Het resultaat zette ik op mijn website.
Dankzij internet kwam ik in aanraking met andere illustratoren. Toen ontdekte ik dat Bruna auteursrechten had op zijn stijl. Om problemen te voorkomen vroeg ik toestemming aan Mercis — en die kreeg ik.
Het plaatje was te druk, met te veel details en afwijkende kleuren. Deze Nachtwacht is dus niet in de stijl van Bruna.
De stijl van kunstenaars wordt normaal niet beschermd door auteursrecht. Het monopoliseren van een stijl belemmert culturele ontwikkeling en artistieke vrijheid. Toch werd voor Bruna een uitzondering gemaakt op basis van het onrechtmatige‑daadsrecht.
Zijn stijl is moeilijk na te maken: dikke zwarte lijnen opgebouwd millimeter voor millimeter, een unieke manier van ruimte scheppen zonder perspectief, en betoverende composities.
Mijn versie is een vectorillustratie met gladde lijnen. De kleuren zijn mijn keuze, de compositie is van Rembrandt. Maar uitgevers hoeven niets te vrezen: de stijl van Mondriaan is bijvoorbeeld nooit beschermd geweest.
Vergissing
2017-10-10
De boeken The Selfish Gene van Richard Dawkins en Sociobiology van E.O. Wilson verschenen toen ik biologie studeerde. Hun theorieën vatte ik samen als volgt: de genen die zijn overgebleven door evolutie, zijn de genen die zorgen voor zoveel mogelijk vruchtbare nakomelingen.
Genen sturen gevoelens. Als je iets doet dat goed is voor hun voortbestaan, voel je je prettig. Doe je iets dat slecht is voor hun voortbestaan, dan zorgen ze voor onaangename gevoelens.
Na elke geboorte was ik gelukkig, maar dat gevoel bleef niet. Alles went. Waarom?
Het antwoord vond ik in The Blind Watchmaker. Genen zijn nooit tevreden. Als ze hebben gekregen wat ze willen, vragen ze om meer. Dus na elk kind moet er weer een kind komen — tot je ongeveer vijftig bent. Daarna heb je nog twintig jaar om de jongste kinderen groot te brengen.
Dat lijkt niet gunstig, want grootbrengen gaat beter bij een kleiner aantal kinderen. Maar het grootste deel van onze evolutie speelde zich af in tijden van grote kindersterfte. Genen pasten zich aan aan die omgeving, niet aan de onze.
Kinderwens
2017-10-05
Welke eigenschappen de mens in de verre toekomst zal hebben, is moeilijk te voorspellen. Als we DNA kunnen knippen en verplaatsen, zijn de mogelijkheden enorm.
Maar over de nabije toekomst is wel iets te zeggen. Zolang eigenschappen afhankelijk zijn van de ouders, blijven kinderen op hun ouders lijken.
Als de omgeving verandert en daardoor andere mensen kinderen krijgen, verandert de groep ouders. Vroeger waren dat mensen die zin hadden in seks. Nu zijn het mensen met een kinderwens.
Als die kinderwens erfelijk is, neemt die toe. Kinderwensers krijgen meer kinderen, dus elke generatie worden er meer mensen geboren die zelf een kinderwens hebben. Dat leidt tot overbevolking.
Misschien kunnen we tegen die tijd de kinderwens‑genen uit het DNA van ons nageslacht knippen. Dan kunnen kinderwensers kinderen krijgen zonder kinderwens.
Maar mensen met een kleinkinderwens zullen daar niet aan meewerken.
Bewustzijn
2017-10-04
De psycholoog Gordon Gallup ontwikkelde de spiegelproef. Hiermee kun je vaststellen of een dier — of een kind — zichzelf herkent in een spiegel.
Eerst krijgt het dier een spiegel zodat het die kan onderzoeken. Als het slaapt, breng je een vlek aan op een plek die het alleen in de spiegel kan zien. Als het dier de vlek probeert weg te vegen, begrijpt het dat het zichzelf ziet.
Japanse onderzoekers denken dat ze een robot met bewustzijn kunnen maken. Maar hoe test je dat?
Je kunt een robot zo programmeren dat hij slaagt voor de spiegelproef, maar dat bewijst niet dat er iets in die robot zit dat overeenkomt met ons bewustzijn.
Bedoelen ze met bewustzijn iets meetbaars? Of bedoelen ze alleen dat een robot kan reageren zoals wij?
Groot maar kort, klein maar lang
2017-09-26
Ik heb veel illustraties gemaakt voor biologieboeken. Daar horen ook tekeningen van geslachtsorganen bij.
Vlak voordat ik begon aan mijn eerste tekening van de vrouwelijke geslachtsorganen, hoorde ik op de radio dat veel meisjes dachten dat hun kleine schaamlippen te lang waren. Ze wisten niet dat het heel normaal is dat de kleine schaamlippen langer zijn dan de grote.
In schoolboeken waren ze altijd korter getekend. Dat was vervelend voor die meisjes. Dus ik besloot lange kleine schaamlippen te tekenen. De opdrachtgevers vonden dat niet goed, dus ik paste de illustratie aan.
Later leek het alsof ze gelijk kregen: in de media werd verteld dat veel meisjes hun lange kleine schaamlippen lieten inkorten. Plastisch chirurgen waren blij met de toeloop.
Maar dat bleek niet zo te zijn. Wikipedia zegt dat 60% van de vrouwen lange kleine schaamlippen heeft. In schoolboeken staat dus vaak de afwijkende vorm.
Gelukkig kunnen digitale biologiemethoden, zoals 10voorbiologie, de illustratie eenvoudig aanpassen.
Krokodillen
2017-09-21
Soms geeft een bedrijf een opdracht om plaatjes te tekenen, maar zijn ze niet van plan ze te gebruiken. Dat gebeurt als ze toekomstplannen geheim willen houden.
Zo kreeg ik de opdracht om krokodillen te tekenen voor een energiebedrijf. Ze waren bedoeld voor een boekje over energie voor kinderen. Eerst moest ik voorbeelden sturen waaruit ze konden kiezen. Daarna tekende ik twaalf krokodillen.
Toen fuseerde het bedrijf. Het nieuwe bedrijf wilde geen krokodillen maar pinguïns. De krokodillen werden betaald maar nooit gebruikt.
Ik dacht lang na over een verhaal waarin ik ze kon gebruiken. Mijn dochter zei dat ik twee krokodillen op één plaatje kon zetten — en toen werd het makkelijker.
Zo ontstond de animatie van Joep en Rogier, vrienden.
Mijn vader
2014-06-27
Mijn vader kon aan het eind van de eerste klas zo goed lezen en rekenen dat hij de tweede klas mocht overslaan. Hij kwam bij zijn oudste broer in de klas.
Hij maakte expres fouten in zijn proefwerken, misschien om zijn broer te vriend te houden.
Toen hij in de vijfde klas zat, nam de meester een boek mee naar school. Het zou worden gegeven aan de leerling die een week lang geen fouten maakte. Mijn vader wilde het erg graag hebben — en maakte geen fouten.
Maar de meester veranderde de spelregels. Vier leerlingen mochten krijtjes naar een cirkel op het bord gooien. Zijn broer won. Daarna kwam er een tweede ronde, en een andere jongen won het boek.
Mijn opa en oma hadden negen kinderen en weinig tijd voor problemen. In 1928 was het niet gebruikelijk om een meester om uitleg te vragen.
Mijn vader leerde ervan: overslaan van klassen is niet goed, en onderwijzers waren onbetrouwbaar. Toen mijn moeder zei dat ze graag onderwijzeres had willen worden, zei mijn vader dat hij dan nooit met haar getrouwd was.